Jomboy tumani

Jomboy — Samarqanddan shimoli-sharqda, Zarafshonning oʻng sohilidagi tuman: Toshkent yoʻlidagi darvoza, XVI asr koʻprigi qoldigʻi, Shayx Xudoydod Vali majmuasi va toʻqayzorli Zarafshon milliy tabiat bogʻi.

Joylashuvi va tabiati

Tuman Samarqanddan shimoli-sharqda, Zarafshon daryosining oʻng sohilida joylashgan. Shimolda Jizzax viloyatining Gʻallaorol tumani, shuningdek, Bulungʻur, Toyloq, Samarqand, Oqdaryo, Payariq tumanlari va Samarqand shahri bilan chegaradosh; maydoni 550 km². Hudud orqali Samarqand–Toshkent avtomobil yoʻli (M39) va Samarqand–Jizzax temir yoʻli oʻtadi, shu bois Jomboy amalda viloyat markazining shimoliy darvozasi hisoblanadi.

Daryo boʻyi boʻylab Zarafshon milliy tabiat bogʻi choʻzilgan. U 1975-yilda qoʻriqxona sifatida tashkil etilgan, 2018-yildan milliy bogʻ maqomida. Bogʻ Tojikiston chegarasidagi Pervomay toʻgʻonidan Samarqand roʻparasidagi Choʻponota balandligigacha Zarafshonning oʻng qirgʻogʻi boʻylab choʻziladi va Oʻzbekistonda saqlanib qolgan yagona togʻoldi toʻqayini — chakanda, jiyda, tol chakalakzorlarini hamda endemik Zarafshon qirgʻovulini muhofaza qiladi.

Tarixi

Toponimshunoslar Jomboy nomini qozoq urugʻlaridan birining nomi bilan bogʻlaydi. 1502-yilda Shayboniyxon Buxorodan Samarqandga qaytayotib, Zarafshonning Jomboy yaqinidagi kechuvida yetti ravoqli koʻprik qurdirgan; XIX asrning 40-yillarida uning uchta ravogʻi butun boʻlgan, bugun esa bittasigina saqlanib qolgan. Yassaviya tariqatining shayxi va shoir Shayx Xudoydod Vali (1461–1532) umrining soʻnggi yillarini Gʻazira qishlogʻida oʻtkazib, shu yerda vafot etgan; qabri ustida yodgorlik majmuasi barpo etilgan.

1899-yilda Jomboy orqali temir yoʻl oʻtkazildi, 1911-yilda Mahmudxoʻja Behbudiy tashabbusi bilan bu yerda yangi usuldagi maktab ochildi. Tuman 1935-yil 9-fevralda tashkil etilgan, 1962-yil dekabrida tugatilib, 1970-yil 7-dekabrda qayta tiklangan. Gʻazira qishlogʻida yozuvchi va adabiyotshunos Ahmad Aʼzam (1949-yilda tugʻilgan) dunyoga kelgan.

Iqtisodiyoti

2026-yil 1-yanvarda tumanda 198,4 ming kishi yashagan, ulardan 43,2 mingi Jomboy shahri va beshta shaharchada — Dehqonobod, Eski Jomboy, Xoʻja, Gʻazira va Kattaqishloqda; tumanda 38 ta mahalla bor. Viloyat statistika boshqarmasi maʼlumotiga koʻra, yirik korxonalar hisobiga aholi jon boshiga sanoat ishlab chiqarish boʻyicha Jomboy viloyatda Samarqand shahridan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Qishloq xoʻjaligida paxta, gʻalla va sabzavot yetishtiriladi; tumanda anʼanaviy savatchilik hunari ham saqlanib qolgan.

Diqqatga sazovor joylari va qanday borish

Mehmonlar uchun Gʻazira qishlogʻidagi Shayx Xudoydod Vali majmuasi, Zarafshon ustidagi Shayboniyxon koʻprigining yolgʻiz ravogʻi va tuman oʻlkashunoslik muzeyi qiziqarli; tabiat ixlosmandlarini esa milliy bogʻning toʻqay manzaralari oʻziga tortadi.

Jomboy shahri Samarqanddan yoʻl boʻyicha taxminan 16 km shimoli-sharqda — avtomobilda 20 daqiqacha, Gʻaziragacha esa 31 km, 35–40 daqiqa. Samarqanddan avtobus va yoʻnalishli taksilar qatnaydi.