Shayx Xudoydod Valiy ziyoratgohi

Jomboy tumanidagi Gʻazira qishlogʻi yonida, tepalik ustidagi ziyoratgoh: bu yerda XVI asr yassaviya shayxi, shoir va kurash polvoni Shayx Xudoydod Valiy (1461–1532) dafn etilgan.

Shayx, shoir va polvon

Shayx Xudoydod Valiy 1461-yilda Karmanada tugʻilgan, Samarqanddagi Javzoniya madrasasida tahsil olgan; “Lamahot” kitobiga koʻra, keyinroq Ulugʻbek madrasasida ham dars bergan. U yassaviya tariqatining jahriya — ovoz chiqarib zikr qilish yoʻnalishi namoyandasi, gʻazallar muallifi va 50 dan ortiq shogird tarbiyalagan murshid boʻlgan.

Rivoyatga koʻra, shayx mohir kurashchi ham boʻlgan: amir tashkil etgan bayramda raqiblarini yengib, mukofot oʻrniga Karnab xalqini zolim bekdan ozod qilishni soʻragan. U saroy sovgʻalarini qabul qilmay, kamtarona hayot kechirgan. Manbalarga koʻra, Muhammad Shayboniyxon va Ubaydullaxon kabi hukmdorlar uni oʻzlariga ustoz deb bilgan. Shayx 1532-yilda Gʻazira qishlogʻida vafot etgan, uning avlodlari hozir ham shu qishloqda yashaydi. Asarlari qoʻlyozmalari Sharqshunoslik institutida va bir qator xorijiy kutubxonalarda saqlanadi.

Ziyoratgoh qishloqning kunchiqar tomonidagi tepalikda joylashgan. Mustaqillik yillarida u taʼmirlandi, 2011-yilda shayx tavalludining 550 yilligi munosabati bilan darvoza va binolar yangilanib, qabr ustida gumbazli maqbara, yonida maʼnaviyat markazi va bogʻ barpo etildi. Saudiya Arabistoni, Pokiston va Yevropadan ham ziyoratchilar keladi. Ziyoratgoh Samarqanddan 30 km chamasi shimoli-sharqda.