Siyob bozori

Bibixonim masjidi yonidagi yetti gektarlik anʼanaviy bozor: Samarqand noni, quruq meva, ziravor va shirinliklar, shaharning jonli kundalik hayoti bir joyda.

Shaharning eng qadimiy bozori

Siyob bozori — Samarqanddagi eng katta va eng qadimiy bozor, Oʻzbekiston va Markaziy Osiyodagi yirik anʼanaviy bozorlardan biri. U eski shahar markazida, Islom Karimov va Shohizinda koʻchalari kesishgan joyda, Bibixonim jome masjidining shundoq yonida joylashgan. Registon bu yerdan bir kilometrcha janubda, Shohizinda majmuasi 500 metrcha sharqda, Afrosiyob shahar xarobalari esa ikki kilometrcha shimolda.

Bozor nomi shaharning tarixiy hududi — Siyob va uning yonidan oqib oʻtuvchi Siyob arigʻidan olingan: forscha va tojikcha bu soʻz «qora suv» degani. Bozor qachon paydo boʻlgani aniq maʼlum emas — manbalar uni bir necha asrlik savdo maskani deb taʼriflaydi. Rossiya imperiyasi davrida undan oʻtgan koʻcha ham bozor nomi bilan «Siyob koʻchasi» deb atalgan. Bugungi yopiq rastalar va peshtoqli darvoza esa zamonaviy inshootlardir.

Bozor ichida

Bozor maydoni yetti gektardan ortiq. Asosiy kirish — moviy mayolika bilan bezatilgan uch ravoqli darvoza. Ichkarida peshtaxtali yettita katta yopiq rasta va doʻkonlar joylashgan boshqa pavilyonlar bor. Savdo qatorlari mol turiga qarab ajratilgan: goʻsht pavilyoni, sut mahsulotlari, sabzavot va meva, quruq meva va yongʻoq, ziravorlar, alohida non va shirinliklar pavilyoni, mato va roʻzgʻor buyumlari. Hunarmandlar shu yerning oʻzida yasagan yogʻoch oʻymakorligi va metall buyumlarni ham uchratish mumkin.

Bozor hududida besh qavatli «Shodiyona» savdo markazi va ikki qavatli «Siyob» supermarketi ishlaydi, oshxonalarda shashlik, palov va lagʻmon tortiladi. 2017-yilda bozorni uch qavatli gipermarketga aylantirish rejasi eʼlon qilinganida samarqandliklar tarixiy bozorni yoʻqotishdan xavotir bildirgan edi. 2025-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Siyob hamon anʼanaviy bozor sifatida ishlab turibdi va shahar kundalik hayotining ajralmas qismi boʻlib qolmoqda.

Non, quruq meva va shirinliklar

Koʻpchilik Siyobga avvalo non uchun keladi. Non rastalarida oʻn yettidan ortiq xil tandir non sotiladi, ulardan eng mashhuri — qalin, zich, naqshli Samarqand noni. Bu non shahar ramzlaridan biri hisoblanadi, uni boshqa shaharlarga sovgʻa qilib olib ketish odat tusiga kirgan.

Quruq meva qatorlarida mayiz, oʻrik, anjir, bodom, pista va yongʻoq uyumlari, ziravorlar qatorida zira, qizil qalampir va zaʼfaron, shirinliklar qatorida halva va navvot sotiladi. Sotuvchilar odatda xaridorga tatib koʻrishni taklif qiladi, savdolashish esa bozor madaniyatining bir qismi. Meva va poliz mavsumida — yoz oxiri va kuzda — qovun, uzum va anor rastalari ayniqsa koʻrkam boʻladi.

Bozor kuni qanday oʻtadi

Siyob tong otishi bilan uygʻonadi: dehqonlar va ulgurji sotuvchilar mol tushiradi, novvoylar qaynoq nonni savatlarda olib keladi. Ertalabki soatlarda bu yerda asosan samarqandliklar — oilaga oziq-ovqat oluvchi uy bekalari, oshxona va restoranlar xaridorlari boʻladi. Kun oʻrtasiga borib sayyohlar koʻpayadi, yozgi jaziramada esa bozor sezilarli sokinlashadi.

Sut mahsulotlari qatorida qatiq, suzma va qurt, koʻkatlar rastasida rayhon, ukrop va jambil, goʻsht pavilyonida qoʻy va mol goʻshti sotiladi. Sayyohlar uchun bozorda suvenirlar, milliy kiyimlar, doʻppi va mato, roʻzgʻor buyumlari ham bor. Narxlar odatda sotuvchi bilan kelishib belgilanadi, shuning uchun bir nechta rastani aylanib chiqib, narxni solishtirish foydali.

Bilasizmi?

Rivoyatga koʻra, Buxoro amiri Samarqand nonini oʻz saroyida ham yopdirmoqchi boʻlib, samarqandlik novvoyni tandiri, uni va hatto suvi bilan birga olib ketgan. Ammo non baribir boshqacha chiqqan. Novvoy buning sababini «Samarqandning havosini olib kelolmadik» deb tushuntirgan ekan.

Siyobdan chiqib, piyoda yoʻlni davom ettirish qulay: janubda Bibixonim masjidi va maqbarasi hamda Islom Karimov koʻchasining piyodalar qismi, shimoli-sharqda Hazrati Xizr masjidi va Shohizinda majmuasi joylashgan.

Maʼlumot oʻzgarishi mumkin — tashrifdan oldin aniqlashtiring.