Choʻponota tepaligi va maqbarasi

Samarqand ustida koʻtarilgan, rivoyatlarga burkangan tepalik va uning choʻqqisidagi XV asr maqbarasi. Bu yerdan butun shahar koʻrinadi, etagida Ulugʻbek rasadxonasi joylashgan.

Tepalik va rivoyat

Choʻponota — Samarqandning shimoli-sharqida, Zarafshon yaqinidagi qirlar: dengiz sathidan 826 metr baland, maydoni 800 gektarga yaqin, shahar ustidan 100 metrcha koʻtariladi. Oʻrta asrlarda u Koʻhak deb atalgan. Rivoyatga koʻra, shaharga dushman bostirib kelganda xalq Allohdan najot soʻragan va bir kechada osmondan tushgan ulkan tosh bosqinchilarni bosib qolgan. Ertasi kuni yangi paydo boʻlgan togʻ tepasida uxlab yotgan choʻpon topilgan; uni Choʻpon ota deb atab, shahar xaloskori va chorvadorlar homiysi sifatida eʼzozlay boshlaganlar.

Maqbara

Choʻqqidagi gumbazli bino 1430–1440-yillarda, Ulugʻbek davrida qurilgan. Unda qadimiy qabr izlari topilmagan, shuning uchun ayrim olimlar uni qorovulxona yoki mayoq boʻlgan deb taxmin qiladi. Xochsimon tarxli zal ustida baland barabanli qoʻsh gumbaz turadi; 2011-yilda boshlangan taʼmirda barabandagi yozuv tiklanib, gumbaz feruza koshinlar bilan qoplangan. 1868-yil 1 (13)-mayda tepalik yon bagʻirlarida general Kaufman qoʻshinlari Buxoro amiri lashkarini yengdi va Samarqand Rossiya imperiyasi tarkibiga oʻtdi.