1875 – 1943
Abduqodir Shakuriy
Pedagog, jadid maʼrifatparvari
Samarqandlik jadid pedagog, yangi usul maktabi va qizlar maktabining asoschisi, oʻnlab darsliklar muallifi. Samarqanddagi maktab va koʻcha uning nomi bilan atalgan.
Rajabamindagi maktab
Abduqodir Abdushukur oʻgʻli Shakuriy 1875-yilda Samarqand chekkasidagi Rajabamin qishlogʻida, bogʻbon oilasida tugʻilgan; onasi otin boʻlib, uyida qizlarni oʻqitgan. Mahalliy eski maktabda savod chiqarib, Samarqanddagi Orifjonboy madrasasida tahsil oldi. Ona tili tojik (fors) tili boʻlgan, oʻzbek va arab tillarini, keyinroq rus va turk tillarini ham oʻzlashtirgan.
1890-yillar oxirida jadidlar taklifi bilan Qoʻqonga borib, u yerdagi yangi usul maktablari bilan tanishdi. Qaytgach, 1901-yilda oʻz qishlogʻida dunyoviy fanlar ham oʻqitiladigan maktab ochdi — bu Samarqand atrofidagi ilk yangi usul maktablaridan biri edi. Shakuriy oʻz mablagʻi hisobidan darsliklar chop etgan: forsiy alifbo «Rahnamoi savod», «Jomeʼ ul-hikoyot» va «Zubdat ul-ashʼor» (1907) shular jumlasidandir; ayrimlarini Saidahmad Vasliy va Mahmudxoʻja Behbudiy bilan hamkorlikda yozgan.
Qizlar uchun maktab
1909-yilda Qozonda tatar jadidlari bilan uchrashgan, 1912-yilda Istanbulda yangi maktablar tajribasini oʻrgangan. Keyinroq qizlar maktabini ochgan, unda otin boʻlgan rafiqasi Roziya dars bergan. Vaqt oʻtib er-xotin ikki maktabni birlashtirib, oʻgʻil va qizlarni birga oʻqita boshlagani mahalliy ruhoniylar va jamiyatning konservativ qismini hayratga solgan.
Shakuriy Behbudiy, Hoji Muin, Vasliy, Sadriddin Ayniy, Fitrat kabi maʼrifatparvarlar bilan yaqin boʻlgan, Behbudiy kutubxonasini tashkil etishda yordam bergan, jadid nashrlarida maqolalar yozgan. 1921-yildan Samarqanddagi 13-maktabga rahbarlik qilib, til va adabiyotdan dars berdi, «Xalq taʼlimida xizmat koʻrsatgan xodim» unvoniga sazovor boʻldi. 1943-yilda Samarqandda vafot etgan. Bugun shahardagi umumtaʼlim maktablaridan biri va koʻchalardan biri uning nomini oladi.
