Ziyorat anʼanasi

Shohi Zinda, Hazrati Xizr, Xoja Doniyor va Imom Buxoriy — Samarqand qadimdan ziyoratgohlar shahri; ziyoratning oʻz odobi va rivoyatlari bor.

Muqaddas manzillar shahri

Samarqand asrlar davomida Oʻrta Osiyo musulmonlari uchun eng muhim ziyorat markazlaridan biri boʻlib kelgan. Shohi Zinda ansambli paygʻambar Muhammadning amakivachchasi Qusam ibn Abbos qabri atrofida shakllangan; rivoyatga koʻra, u oʻlmagan, tirikligicha gʻoyib boʻlgan — «Shohi Zinda», yaʼni «Tirik shoh» nomi shundan. Xoja Doniyor maqbarasi rivoyatlarda Doniyor paygʻambar nomi bilan bogʻlanadi va uni musulmonlar, yahudiylar hamda nasroniylar birdek ziyorat qiladi. Hazrati Xizr masjidi esa Afrosiyob shaharchasining janubida, baland tepalik ustida qad koʻtargan.

Shahar va viloyatda Imom Moturidiy, Xoja Ahror Vali, Xoja Abdi Darun maqbaralari, Imom Buxoriy majmuasi va Dahbeddagi Mahdumi Aʼzam ziyoratgohi ham bor. Ularga nafaqat Oʻzbekiston, balki boshqa mamlakatlardan ham ziyoratchilar keladi.

Ziyorat odobi

Ziyoratgohga yopiq, bosiq kiyimda boriladi: erkaklar kalta shim kiymaydi, ayollar yelka va tizzani yopadi, masjid ichida roʻmol oʻraydi. Masjidga oyoq kiyimni yechib kiriladi. Namoz paytida yoki qabr ustida duo oʻqilayotganda suratga olishdan va baland ovozda gapirishdan saqlaning, namoz oʻqiyotgan kishining oldidan oʻtmang.

Ziyoratchilar maqbara oldida qisqa duo oʻqib, yuzlariga fotiha tortadi. Shohi Zinda zinapoyalari bilan bogʻliq xalq rivoyati ham bor: koʻtarilayotganda va tushayotganda zinalarni sanab, ikkala son bir xil chiqsa, kishining gunohlari kechiriladi, deyishadi. Ziyorat uchun eng yaxshi vaqt — erta tong yoki kechki soatlar: havo salqin, odam kamroq.