Samarqand qogʻozi
Tut poʻstlogʻidan qoʻlda quyilib, marmar bilan silliqlanadigan sargʻish qogʻoz — Islom olamining oltin davri yozuv materiali, bugun Konigilda qayta tiklangan.
Zardoʻzlik va doʻppidoʻzlik
© Marat Nadjibaev, CC BY-SA 4.0
Zar ip bilan tikiladigan hashamatli kashta va har bir vohaning oʻz naqshiga ega doʻppisi — Samarqand va Urgutda bugun ham davom etayotgan igna hunarlari.
Temur saroyidagi zar
Zardoʻzlik — baxmal, shoyi va boshqa matolarga oltin yoki kumush suvi yuritilgan zar ip bilan kashta tikish sanʼati. 1404-yilda Samarqandga kelgan kastiliyalik elchi Klavixo Amir Temur saroyidagi zar bilan bezatilgan chodir, darparda va kiyimlarni hayrat bilan tasvirlagan. Tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy esa Shohrux elchilari 1442-yilda Hindistondagi Kalikut hukmdoriga zardoʻzi doʻppi sovgʻa qilganini yozib qoldirgan.
XV–XVIII asrlarda zardoʻzlik Buxoro, Samarqand va Hirotda yuksak darajaga koʻtarildi, XIX asrda esa asosan Buxoro amirligi saroyi bilan bogʻlandi. Oʻsha davrda Samarqandning kimxob toʻnlari ham mashhur boʻlgan. Mustaqillik yillarida hunar qayta jonlandi va bugun Samarqand hamda Urgut zamonaviy zardoʻzlik markazlari qatorida tilga olinadi.
Doʻppi — boshning toji
Doʻppi — oʻzbek milliy kiyimining eng yorqin belgilaridan biri. U tepa, kizak va jiyakdan tikiladi va har bir voha uni oʻzicha bezaydi: Chust doʻppisi toʻq yashil matoga oq ip bilan tikilgan qalampirnusxa naqshi bilan, Shahrisabz doʻppisi iroqi choki bilan tanilgan. Samarqand viloyatining Urgut tumanida esa dumaloq «piltadoʻzi» doʻppi tikiladi — naqshi sodda, gullari markazga qarab yoʻnalgan, qaviq choklari qovurgʻali sirt hosil qiladi.
Xalq orasida doʻppi hurmat bilan saqlanadi: uni yerga tashlash yoki ustidan hatlab oʻtish odobsizlik sanaladi. Doʻppi Samarqand bozorlaridagi eng mashhur sovgʻalardan biri — sotib olayotganda sotuvchidan qaysi vohaniki ekanini soʻrang.
Hunarmandchilik
Hunarmandchilik
Ipak gilamlar
Tabiiy boʻyoqlarda boʻyalgan ipakdan qoʻlda toʻqiladigan gilamlar — Samarqandda bu hunarni pilladan tayyor gilamgacha bir ustaxonada koʻrish mumkin.
Soʻzana va kashtachilik
Oq zaminga qizil va qora iplarda tikilgan yirik gullar — Samarqand soʻzanasi; uning yonida Urgutning kashtali doʻppilari va bugungi ustalarning ishlari.
Kulolchilik
Afrosiyobning kufiy yozuvli kosalaridan Urgut ustalarining sirli lagan va koʻzalarigacha — Samarqand kulolchiligi ming yildan ortiq tarixga ega.
Yogʻoch oʻymakorligi
Goʻri Amir va Ruhobodning naqshin eshiklaridan mahalla uylarining ustunlarigacha — Samarqand ustalari yogʻochga girih va islimiy naqshlarni asrlar davomida oʻyib kelgan.
Ganchkorlik
Gips va tuproq aralashmasi — ganchga oʻyib ishlanadigan oppoq naqshlar va Tillakorining zarhal «kundal» bezagi: Samarqand obidalarining ichki dunyosi.
