Samarqand qogʻozi
Tut poʻstlogʻidan qoʻlda quyilib, marmar bilan silliqlanadigan sargʻish qogʻoz — Islom olamining oltin davri yozuv materiali, bugun Konigilda qayta tiklangan.
Ganchkorlik
Gips va tuproq aralashmasi — ganchga oʻyib ishlanadigan oppoq naqshlar va Tillakorining zarhal «kundal» bezagi: Samarqand obidalarining ichki dunyosi.
© LBM1948, CC BY-SA 4.0
Ganch nima
Ganch — gips (40–70 foiz) va tuproqning tabiiy aralashmasini kuydirib olinadigan oqish-sargʻish qurilish materiali. U alebastrga qaraganda sekinroq qotadi, shuning uchun devor va shiftga suvab, ustidan bemalol naqsh oʻyish mumkin. Namga chidamsiz boʻlgani uchun ganch asosan binolar ichida ishlatiladi; pardoz uchun eng mayin turi — gul ganch qoʻllanadi.
Ganchkorlikda ikki usul bor. Oʻymakori usulida devorga suvalgan ganch ustiga naqsh joyida oʻyiladi. Qolipaki usulida esa bezak oldindan ganch taxtalarda tayyorlanib, keyin devorga oʻrnatiladi — bu bir xil naqshni koʻp marta takrorlash imkonini beradi. Ganchga mineral boʻyoq qoʻshib, rangli bezak ham yaratiladi.
Samarqanddagi namunalar
Shohi Zinda ansamblining pastki qismidagi yozgi masjid ayvoni 1910-yilda samarqandlik ustalar Mahmud va Muhammad Siddiq tomonidan qurilgan va devorlari ganch naqshlari bilan bezatilgan. Registondagi Tillakori madrasasi masjidining devor va gumbazi esa «kundal» uslubida — boʻrtma naqshlar ustidan zarhal yuritib — bezatilgan. 1885-yilgi taʼmirda bu zarhal naqshlar oddiy boʻyoq bilan almashtirilgan edi; 1930-yilda aynan Tillakorida Samarqand taʼmirlash ustaxonasi tashkil etildi va 1970-yilda ustalar yoʻqolib borayotgan zarhal bezakni ilmiy oʻrganib, qayta tikladi.
Bugun samarqandlik ganchkorlar obidalarni taʼmirlash bilan birga yangi masjidlar, toʻyxonalar va xususiy uylarni ham bezaydi. Ganchning qanchalik nafis boʻlishi mumkinligini koʻrish uchun Tillakori masjidining ichiga, albatta, kiring.
Hunarmandchilik
Hunarmandchilik
Ipak gilamlar
Tabiiy boʻyoqlarda boʻyalgan ipakdan qoʻlda toʻqiladigan gilamlar — Samarqandda bu hunarni pilladan tayyor gilamgacha bir ustaxonada koʻrish mumkin.
Soʻzana va kashtachilik
Oq zaminga qizil va qora iplarda tikilgan yirik gullar — Samarqand soʻzanasi; uning yonida Urgutning kashtali doʻppilari va bugungi ustalarning ishlari.
Kulolchilik
Afrosiyobning kufiy yozuvli kosalaridan Urgut ustalarining sirli lagan va koʻzalarigacha — Samarqand kulolchiligi ming yildan ortiq tarixga ega.
Yogʻoch oʻymakorligi
Goʻri Amir va Ruhobodning naqshin eshiklaridan mahalla uylarining ustunlarigacha — Samarqand ustalari yogʻochga girih va islimiy naqshlarni asrlar davomida oʻyib kelgan.
Koshin va mayolika
Shohi Zindaning oʻymakor sirli terrakotasi, Registon peshtoqlaridagi mozaika va Goʻri Amir gumbazining koshinlari — Samarqandning «moviy» qiyofasini yaratgan hunar.
