Samarqand qogʻozi
Tut poʻstlogʻidan qoʻlda quyilib, marmar bilan silliqlanadigan sargʻish qogʻoz — Islom olamining oltin davri yozuv materiali, bugun Konigilda qayta tiklangan.
Soʻzana va kashtachilik
© Ji-Elle, CC BY-SA 4.0
Oq zaminga qizil va qora iplarda tikilgan yirik gullar — Samarqand soʻzanasi; uning yonida Urgutning kashtali doʻppilari va bugungi ustalarning ishlari.
Igna bilan chizilgan rasm
Soʻzana (forscha «suzan» — igna) — ip yoki ipak matoga qoʻlda kashta tikib tayyorlanadigan katta devoriy bezak. Qadimda qizlar uni yoshligidan sepiga tikib borgan va toʻy kuni kuyov xonadoniga olib borgan; soʻzana devorga osilgan yoki kelin-kuyov oʻrni ustiga yopilgan. XV asr boshida Samarqandda Amir Temur saroyida boʻlgan kastiliyalik elchi Klavixo tasvirlagan kashtali matolarni olimlar soʻzanalarning ajdodi deb biladi.
Samarqand uslubi
Oʻzbek kashtachiligi uchta asosiy maktabga — Buxoro, Samarqand va Fargʻona maktablariga boʻlinadi; Samarqand uslubi Toshkent, Jizzax va Boysun kashtalariga yaqin. U sodda, yirik kompozitsiyasi bilan ajralib turadi: arrasimon barglar bilan hoshiyalangan katta doira va gullar, oq zaminda asosan qizil va qora ranglar. Bu ranglar uygʻunligi XIX asr oxirida avvalgi toʻq pushti va yashil ranglar oʻrnini egallagan. Samarqand kashtalari koʻproq yoʻrma chok bilan tikiladi.
Mustaqillik yillarida Samarqandda soʻzana yaratuvchi ustalar maktabi qayta jonlandi; ularning ishlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish etilmoqda.
Urgut va bugungi festivallar
Samarqand viloyatining Urgut tumani kashtachilikning jonli markazlaridan biri. Bu yerning dumaloq «piltadoʻzi» doʻppilari sodda naqshi, markazga qaragan gullari va qovurgʻali qaviq choklari bilan tanilgan, Urgut bozori esa soʻzana ixlosmandlari orasida mashhur. 2026-yil aprelida Samarqandda IV Xalqaro kashtachilik festivali boʻlib oʻtdi: unda Oʻzbekiston viloyatlari va qoʻshni davlatlardan 110 dan ortiq hunarmand qatnashdi.
Hunarmandchilik
Hunarmandchilik
Ipak gilamlar
Tabiiy boʻyoqlarda boʻyalgan ipakdan qoʻlda toʻqiladigan gilamlar — Samarqandda bu hunarni pilladan tayyor gilamgacha bir ustaxonada koʻrish mumkin.
Kulolchilik
Afrosiyobning kufiy yozuvli kosalaridan Urgut ustalarining sirli lagan va koʻzalarigacha — Samarqand kulolchiligi ming yildan ortiq tarixga ega.
Yogʻoch oʻymakorligi
Goʻri Amir va Ruhobodning naqshin eshiklaridan mahalla uylarining ustunlarigacha — Samarqand ustalari yogʻochga girih va islimiy naqshlarni asrlar davomida oʻyib kelgan.
Ganchkorlik
Gips va tuproq aralashmasi — ganchga oʻyib ishlanadigan oppoq naqshlar va Tillakorining zarhal «kundal» bezagi: Samarqand obidalarining ichki dunyosi.
Koshin va mayolika
Shohi Zindaning oʻymakor sirli terrakotasi, Registon peshtoqlaridagi mozaika va Goʻri Amir gumbazining koshinlari — Samarqandning «moviy» qiyofasini yaratgan hunar.
