Samarqand qogʻozi
Tut poʻstlogʻidan qoʻlda quyilib, marmar bilan silliqlanadigan sargʻish qogʻoz — Islom olamining oltin davri yozuv materiali, bugun Konigilda qayta tiklangan.
Ipak gilamlar
Tabiiy boʻyoqlarda boʻyalgan ipakdan qoʻlda toʻqiladigan gilamlar — Samarqandda bu hunarni pilladan tayyor gilamgacha bir ustaxonada koʻrish mumkin.
© LBM1948, CC BY-SA 4.0
Ipak yoʻlining ipagi
Pillachilik va ipak toʻqish Zarafshon vodiysida asrlar davomida rivojlangan. 2022-yilda «Pillachilik va toʻqish uchun ipakni anʼanaviy usulda ishlab chiqarish» Oʻzbekiston va yana bir necha davlat nomidan YUNESKOning nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritildi. Gilamdoʻzlik viloyatda bugun ham tirik hunar: masalan, Urgutda bir necha gilam toʻqish korxonasi ishlaydi, Samarqand va Buxoro esa mamlakatdagi yirik gilam markazlari sanaladi.
Xujum koʻchasidagi ustaxona
Samarqanddagi eng mashhur gilam ustaxonasi — Shohi Zinda va Bibixonim masjidi yaqinida, Xujum koʻchasida joylashgan «Samarkand Bukhara Silk Carpets» korxonasi; uni koʻpincha «Xujum» fabrikasi deb ham atashadi. Korxonani asli turkman gilamdoʻzlari boʻlgan Badgʻisiy oilasi boshqaradi: oila sovet davrida Afgʻonistonga koʻchib ketgan va 1990-yillar boshida Oʻzbekistonga qaytgan. Ustaxonada asosan ayollar ishlaydi; uyda kashta tikadigan hunarmandlar bilan birga ularning soni 400 dan ortadi.
Bu yerda butun jarayonni kuzatish mumkin: pilladan ip chuvish, ipni roʻyan ildizi, yongʻoq, piyoz va anor poʻsti kabi tabiiy boʻyoqlarda boʻyash, soʻng dastgohda tugun-tugun toʻqish. Gilamlarda turkman, fors va mahalliy naqshlar uchraydi. Koʻrgazma zalida gilamlar bilan birga kigiz va soʻzanalar ham namoyish etiladi, xarid qilish esa majburiy emas.
Hunarmandchilik
Hunarmandchilik
Soʻzana va kashtachilik
Oq zaminga qizil va qora iplarda tikilgan yirik gullar — Samarqand soʻzanasi; uning yonida Urgutning kashtali doʻppilari va bugungi ustalarning ishlari.
Kulolchilik
Afrosiyobning kufiy yozuvli kosalaridan Urgut ustalarining sirli lagan va koʻzalarigacha — Samarqand kulolchiligi ming yildan ortiq tarixga ega.
Yogʻoch oʻymakorligi
Goʻri Amir va Ruhobodning naqshin eshiklaridan mahalla uylarining ustunlarigacha — Samarqand ustalari yogʻochga girih va islimiy naqshlarni asrlar davomida oʻyib kelgan.
Ganchkorlik
Gips va tuproq aralashmasi — ganchga oʻyib ishlanadigan oppoq naqshlar va Tillakorining zarhal «kundal» bezagi: Samarqand obidalarining ichki dunyosi.
Koshin va mayolika
Shohi Zindaning oʻymakor sirli terrakotasi, Registon peshtoqlaridagi mozaika va Goʻri Amir gumbazining koshinlari — Samarqandning «moviy» qiyofasini yaratgan hunar.
