Samarqand qogʻozi
Tut poʻstlogʻidan qoʻlda quyilib, marmar bilan silliqlanadigan sargʻish qogʻoz — Islom olamining oltin davri yozuv materiali, bugun Konigilda qayta tiklangan.
Koshin va mayolika
© Faqscl, CC BY-SA 3.0
Shohi Zindaning oʻymakor sirli terrakotasi, Registon peshtoqlaridagi mozaika va Goʻri Amir gumbazining koshinlari — Samarqandning «moviy» qiyofasini yaratgan hunar.
Moviy shahar sirri
Koshin — maxsus loydan qoliplarda tayyorlanib, yuqori haroratda pishiriladigan, naqsh tushirilib sir berilgan sopol taxtacha. Oʻrta Osiyoda u XII asr oxiri — XIII asr boshida paydo boʻlgan va ilk bor Samarqand, Buxoro va Koʻhna Urganch yodgorliklarida qoʻllangan. Temuriylar davrida koshinkorlik choʻqqiga chiqdi: Amir Temur imperiyaning turli shaharlaridan Samarqandga keltirgan ustalar butun peshtoq va gumbazlarni koshin bilan qopladi.
Samarqand obidalarida bu hunarning bir necha texnikasini koʻrish mumkin. Shohi Zinda maqbaralarida — oʻymakor sirli terrakota: boʻrtma naqshli, ustidan rangli sir berilgan sopol. Registon va Goʻri Amirda — koshin mozaika: girih va islimiy naqshlar alohida kesilgan rangli boʻlakchalardan teriladi. Mayolikada naqsh oq angob ustiga chiziladi va sirlanadi. «Bannoiy» usulida esa sirli va sirsiz gʻishtlar terimining oʻzidan katta geometrik naqsh va yozuvlar hosil qilinadi.
Tiklovchi ustalar
XIX asrga kelib koshin tayyorlashning eski sirlari qisman unutildi. 1930-yilda Tillakori madrasasida Samarqand taʼmirlash ustaxonasi tashkil etilib, qadimiy koshinlarning rangini topish boʻyicha tadqiqotlar boshlandi; XX asrda Samarqand va Toshkent ustaxonalarida qadimgisiga yaqin koshin ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Registon, Bibixonim, Goʻri Amir va Shohi Zinda gumbaz va peshtoqlarining bir qismi aynan shu ustalar qoʻli bilan tiklangan.
Obidalarni koʻrayotganda gidingizdan qaysi qism asl, qaysi qism keyin tiklanganini soʻrang — farqni bilish manzarani yanada qiziqarli qiladi.
Hunarmandchilik
Hunarmandchilik
Ipak gilamlar
Tabiiy boʻyoqlarda boʻyalgan ipakdan qoʻlda toʻqiladigan gilamlar — Samarqandda bu hunarni pilladan tayyor gilamgacha bir ustaxonada koʻrish mumkin.
Soʻzana va kashtachilik
Oq zaminga qizil va qora iplarda tikilgan yirik gullar — Samarqand soʻzanasi; uning yonida Urgutning kashtali doʻppilari va bugungi ustalarning ishlari.
Kulolchilik
Afrosiyobning kufiy yozuvli kosalaridan Urgut ustalarining sirli lagan va koʻzalarigacha — Samarqand kulolchiligi ming yildan ortiq tarixga ega.
Yogʻoch oʻymakorligi
Goʻri Amir va Ruhobodning naqshin eshiklaridan mahalla uylarining ustunlarigacha — Samarqand ustalari yogʻochga girih va islimiy naqshlarni asrlar davomida oʻyib kelgan.
Ganchkorlik
Gips va tuproq aralashmasi — ganchga oʻyib ishlanadigan oppoq naqshlar va Tillakorining zarhal «kundal» bezagi: Samarqand obidalarining ichki dunyosi.
