«Samarqand–Buxoro ipak gilamlari» ustaxonasi

Shohi Zinda yaqinidagi oilaviy ustaxona: pilladan ipak olish, tabiiy boʻyoqlarda boʻyash va qoʻlda tugun bogʻlab gilam toʻqishning butun jarayonini koʻrish mumkin.

Oilaviy ustaxona

Shohi Zinda va Bibixonim masjididan uncha uzoq boʻlmagan Hujum koʻchasida «Samarqand–Buxoro ipak gilamlari» ustaxonasi joylashgan; koʻpchilik uni koʻcha nomi bilan «Hujum» gilam fabrikasi deb ataydi. Ustaxonani turkman ildizli Badgʻisiylar oilasi yuritadi. Oila hikoya qilishicha, sovet yillarida ular Afgʻonistonga koʻchib ketishga majbur boʻlgan va 1992-yilda Oʻzbekistonga qaytgan; ustaxona ham shu yili qoʻshma korxona sifatida, Markaziy Osiyoda unutilayotgan gilamdoʻzlik anʼanasini tiklash maqsadida tashkil etilgan. Oila boshligʻi, usta Hoji Muhammad Evaz Badgʻisiy gilamdoʻzlikni avloddan avlodga oʻtib kelayotgan meros deb biladi, bugun ishni uning farzandlari davom ettirmoqda. Ustaxonada va uyda ishlaydigan 450 dan ortiq kishi turli bosqichlarda band.

Ipakdan gilamgacha

Mehmonlarga gilam yaratishning butun yoʻli koʻrsatiladi: pilladan ipak tola olish, ipni yigirish, uni tabiiy boʻyoqlarda boʻyash va dastgohda toʻqish. Ranglar roʻyan ildizi, anor poʻsti, indigo, isparak guli, yongʻoq va piyoz poʻsti kabi tabiiy manbalardan olinadi, shuning uchun har bir partiya ip oʻziga xos tusga ega boʻladi. Bitta gilam bir necha oy davomida toʻqiladi. Yuqori qavatdagi keng, yorugʻ zalda ayol toʻquvchilar katta vertikal dastgohlarda ishlaydi — har bir tugun qoʻlda bogʻlanadi, naqshlar esa Buxoro, turkman va Kavkaz gilamlarining anʼanaviy kompozitsiyalariga tayanadi. Samarqandga xos dizaynlar ham bor: masalan, Goʻri Amir gumbazi ichki bezagi yoki Tillakori madrasasi naqshlarini takrorlaydigan gilamlar.

Koʻrgazma zali

Ekskursiya ipak va jun gilamlar, kilimlar va soʻzanalar terilgan koʻrgazma zalida yakunlanadi. Ustaxona egalari mehmonlar xarid qilishga majbur emasligini alohida taʼkidlashadi: bu yerga shunchaki hunarni koʻrish, ustalar bilan suhbatlashish uchun ham kelish mumkin. Kichik gilamchalar, roʻmollar va soʻzanalar esdalik sovgʻa sifatida ham tanlanadi.

Bilasizmi?

Ustalar ranglarning maʼnosini ham tushuntirib berishadi: turkiy gilamlarda ustun boʻlgan qizil — boylik, quvonch va baxt ramzi, yashil jannatni, koʻk ulugʻvorlikni anglatadi, sariq esa yomonlikdan asraydi, deb hisoblangan.