1483 – 1530
Zahiriddin Muhammad Bobur
Shoir, hukmdor, Boburiylar sulolasi asoschisi
Andijonda tugʻilgan temuriy shahzoda, shoir va Hindistondagi Boburiylar saltanatining asoschisi. Samarqandni uch marta egallagan va «Boburnoma»da shaharning eng jonli tasvirlaridan birini qoldirgan.
© Probably Aqa Riza, a Khurasani Persian migrant painter to India (The Indian heritage: court life & arts under Mughal rule, Victoria & Albert, Public domain
Uch marta olingan shahar
Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda, Fargʻona hokimi Umarshayx Mirzo oilasida tugʻildi; otasi tomondan Temurning, onasi tomondan Chingizxonning avlodi edi. 1494-yilda, 12 yoshida Fargʻona taxtiga oʻtirdi. Temuriylar poytaxti Samarqand uning butun yoshligi davomidagi orzusi boʻlib qoldi.
1497-yilda yetti oylik qamaldan soʻng 15 yoshli Bobur Samarqandni egalladi, ammo Andijondagi isyon tufayli shaharni 100 kundan keyin tark etishga majbur boʻldi. 1500-yilda u Samarqandni toʻsatdan hujum bilan yana qoʻlga kiritdi, biroq 1501-yilda Shayboniyxon qoʻshinidan Saripul yonida yengilib, uzoq qamaldan soʻng shaharni topshirdi — sulh sharti bilan opasi Xonzoda begimni Shayboniyxonga berishga majbur boʻldi. 1511-yilda Safaviylar koʻmagida uchinchi marta Samarqandga kirdi, ammo 1512-yilda uni yana yoʻqotdi. Shundan soʻng Kobulda mustahkamlanib, 1526-yilda Panipat jangida gʻalaba qozondi va Hindistonda yangi saltanatga asos soldi. Bobur 1530-yil 26-dekabrda Agrada vafot etdi.
«Boburnoma»dagi Samarqand
Boburning eski oʻzbek tilida yozgan xotiralari — «Boburnoma» — Samarqandning XV asr oxiridagi qiyofasini batafsil saqlab qolgan. U shunday yozadi: «Rubʼi maskunda Samarqandcha latif shahr kamroqdur». Bobur Temurning Koʻksaroyi va jome masjidi, Ulugʻbek madrasasi va Kohak etagidagi rasadxonasi, chinni bilan qoplangan Chinnixona, Bogʻi Dilkusho va boshqa bogʻlarni tasvirlaydi.
U Samarqand qogʻozini dunyodagi eng yaxshi qogʻoz deb atagan va qogʻoz juvozlariga suv Konigil yaylovidan kelishini qayd etgan. Samarqandni qoʻldan boy bergani Bobur uchun umrbod armon boʻlib qoldi: Hindistonda shoh boʻlgach ham u oʻz xotiralarida bu shaharga qayta-qayta qaytadi.
