Yalangtoʻsh Bahodir

Olchin urugʻidan chiqqan sarkarda

Yalangtoʻsh Bahodir (hujjatlarda Yalangtoʻshbiy, toʻliq ismi — Nizomiddin Abdulkarim Yalangtoʻshbiy, Boyxoʻja oʻgʻli) 1570-yillar oxirida, koʻp manbalarga koʻra 1578-yilda Buxoroda tugʻilgan. U oʻzbeklarning olchin urugʻidan boʻlib, yoshligida Buxoro saroyida harbiy ishni oʻrgangan. 1611-yilda Ashtarxoniy Imomqulixonni taxtga chiqarishda faol qatnashgach, Samarqand hokimi etib tayinlangan va otaliq unvonini olgan; 1620-yillardan u shaharni amalda mustaqil boshqargan.

Yalangtoʻsh Buxoro xonligining deyarli barcha yurishlarida qatnashgan: qozoq sultonlari, jungʻarlar, Safaviylar va Balxni bosib olgan Boburiylarga qarshi janglar olib borgan. Mardligi uchun «Bahodir» laqabini olgan. Qozogʻistonda u Jalangʻtos botir nomi bilan xalq qahramoni sifatida ham eʼzozlanadi.

Registonning bunyodkori

Yalangtoʻsh Samarqandda qurilish ishlariga katta mablagʻ sarflagan. 1619–1636-yillarda meʼmor Abdujabbor uning buyrugʻi bilan Ulugʻbek madrasasining roʻparasida Sherdor madrasasini qurdi; peshtoqdagi forsiy bitikda Yalangtoʻsh uning bunyodkori sifatida tilga olinadi. Peshtoqidagi kiyik quvayotgan sherlar va odam yuzli quyosh tasviri islom meʼmorchiligida kamyob boʻlgani uchun Samarqandning ramziga aylangan. 1646–1660-yillarda maydonning shimoliy tomonida madrasa va shaharning jome masjidi vazifasini bajargan Tillakori qad koʻtardi; uning ichki qismi oltin suvi bilan bezatilgani sababli «tillakori» — «tilla bilan ishlangan» nomini olgan. Shu tariqa Registon bugungi uch madrasali qiyofasiga ega boʻldi.

Manbalarga koʻra, Yalangtoʻsh Registondagi binolarni oʻz piri — Mahdumi Aʼzam avlodidan boʻlgan Xoʻja Hoshim Dahbediyga bagʻishlagan. U 1656-yilda vafot etdi va Dahbeddagi Mahdumi Aʼzam majmuasida, piri qabrining poyida dafn qilindi. Tillakori uning vafotidan keyin nihoyasiga yetkazilgan.