Navroʻz
21-mart — kun va tun tenglashadigan bahor bayrami: sumalak qozonlari, koʻk somsa, sayllar va mahalla hasharlari bilan kutib olinadigan Yangi yil.
Milliy libos
Atlas koʻylak, adras, zar choponlar va doʻppilar — toʻy, hayit va Navroʻz kunlari Samarqand koʻchalarini rang-barang qiladigan anʼanaviy kiyimlar.
© Nikolai Bulykin, CC BY-SA 4.0
Atlas, adras va toʻn
Oʻzbek milliy kiyimining asosini qoʻlda toʻqilgan ipak va yarim ipak matolar tashkil etadi. Atlas — abrbandi usulida, yaʼni toʻqishdan oldin iplarni bulutsimon naqsh hosil boʻladigan qilib boʻyab tayyorlanadigan yaltiroq ipak mato; adras — ipak va paxta ipidan toʻqiladigan qalinroq mato. Ayollar atlas koʻylak, lozim va nimcha kiyadi, boshiga roʻmol oʻraydi; bayramlarda zardoʻzi doʻppi va zargarlik taqinchoqlari qoʻshiladi.
Erkaklarning anʼanaviy kiyimi — toʻn (chopon), belbogʻ va doʻppi. Toʻn qadimdan hurmat ramzi: aziz mehmonlarga toʻn kiydirish odati hozir ham bor. XIX asrda Buxoroning zarboft va Samarqandning kimxob toʻnlari chet elga chiqarilgan va xalqaro koʻrgazmalarda mukofotlar olgan. Samarqand toʻni uzun va oʻrtacha kenglikda tikiladi, unda Buxoro va Toshkent-Fargʻona toʻnlarining taʼsiri seziladi.
Bugungi Samarqandda
Kundalik hayotda samarqandliklar zamonaviy kiyinadi, ammo toʻy, hayit va Navroʻz kunlari atlas va adras koʻylaklar, zar choponlar koʻchalarga chiqadi. Kelin liboslarida, ayniqsa kelin salom marosimida, milliy kiyim hamon asosiy oʻrinda. Turli davr va mintaqalar liboslarini sahnada koʻrmoqchi boʻlsangiz, Samarqanddagi «El merosi» tarixiy libos teatri tomoshasiga boring.
Atlas, adras va doʻppini Siyob bozori hamda hunarmandchilik doʻkonlaridan sotib olish mumkin; shahar tikuvchilari milliy matodan buyurtma asosida kiyim ham tikib beradi.
Anʼanalar
Anʼanalar
Mahalla va hashar
Bir guzar atrofida yashovchi qoʻshnilar jamoasi — toʻy va azani birga oʻtkazadigan, koʻchani hashar bilan obod qiladigan mahalla Samarqand hayotining tayanchi.
Mehmondoʻstlik va dasturxon
«Mehmon — otangdan ulugʻ»: Samarqand xonadonida mehmon toʻrga oʻtqaziladi, dasturxonga non, choy, shirinlik va issiq taom ketma-ket tortiladi.
Toʻy
Sovchilikdan kelin salomgacha — oʻzbek toʻyi bir necha bosqichli marosimlar zanjiri; uning tarixi Samarqandda Amir Temur davrigacha borib taqaladi.
Ramazon va hayitlar
Roʻza oyining iftorlari, Ramazon hayitining shirin dasturxoni va Qurbon hayitining qurbonligi — sanasi hijriy taqvim boʻyicha har yili oʻzgaradigan bayramlar.
Choyxona va gap
Har mahallaning choyxonasi — erkaklarning kundalik uchrashuv joyi; «gap» esa doʻstlar navbat bilan bir-birini mehmon qiladigan qadimiy davra.
