Omonqoʻton

Samarqanddan 40 km janubdagi togʻ vodiysi: Oʻzbekistondagi eng qadimgi odam makonlaridan biri — mustye davri gʻori, oʻrmonzor, mehmon uylari va 2022-yilda tashkil etilgan milliy tabiat bogʻi.

Tosh asri odamlari makoni

Omonqoʻton gʻori qishloqdan 2 km chamasi sharqda, Bulbulzorsoy darasining baland sohilida, dengiz sathidan taxminan 1300 metr balandlikda joylashgan. Uni 1947-yilda arxeolog D. N. Lev topgan va shu yerda qadimgi odam son suyagining boʻlagini aniqlagan; 1947–1957-yillarda Oʻzbekiston (keyinroq Samarqand) davlat universiteti ekspeditsiyasi qazishma olib borgan.

Gʻor kirish qismidan boshlanuvchi 7,2 metrli yoʻlak va kichik xonadan iborat. Bu yerdan oʻchoq izlari, kvars, kvarsit va chaqmoqtoshdan yasalgan 140 ta qurol — nayzasimon uchliklar, qirgʻichlar, pichoqsimon plastinalar, shuningdek, arxar, bugʻu, elik, qoʻngʻir ayiq, gʻor sirtlonining yorilgan va kuygan suyaklari topilgan. Topilmalar oʻrta paleolitning mustye madaniyatiga (taxminan 100–40 ming yil avval) mansub boʻlib, Teshiktosh bilan bir qatorda Oʻzbekistonda inson yashaganining eng qadimgi guvohlaridan sanaladi. Yirik hayvonlar suyaklarining asosiy qismi gʻor tubidan chiqqani D. N. Levni ov qishda boʻlgan, ovqat esa sovuqdan panada — gʻor ichkarisida pishirilgan degan xulosaga olib kelgan.

Togʻ vodiysi va milliy bogʻ

13 km uzunlikdagi Omonqoʻtonsoy Taxtaqoracha dovoni yaqinidan boshlanib, shimoli-sharqqa oqadi; uning oʻng sohili boʻylab M-39 avtomobil yoʻli oʻtadi. Omonqoʻton va Qizilturuk qishloqlari atrofidagi oʻrmonzorlar, salqin havo va buloqlar vodiyni samarqandliklarning sevimli dam olish joyiga aylantirgan: yoʻl boʻyida mehmon uylari va kichik mehmonxonalar koʻpaygan.

2022-yil 4-martda bu yerda Urgut ixtisoslashtirilgan davlat oʻrmon xoʻjaligi yerlarida 1500 gektarlik “Omonqoʻton” milliy tabiat bogʻi tashkil etildi: shundan 1000 gektari qoʻriqxona, 400 gektari rekreatsiya zonasi. 2026-yilda hukumat Omonqoʻton gʻorini speleoturizm uchun istiqbolli obyektlar roʻyxatiga kiritdi.

Qanday borish

Vodiy Samarqanddan Shahrisabzga boradigan M-39 yoʻlida, shahardan taxminan 40 km janubda: taksida bir soatcha. Yoʻlni davom ettirsangiz, bir necha kilometrdan soʻng Taxtaqoracha dovoniga chiqasiz.