Chorchinor bogʻi

Urgut etagidagi qadimiy chinorzor: buloq boʻyidagi ulkan chinorlar, ichida xona joylashgan kovak daraxt va 1914-yilgi masjid-madrasa. Rivoyatga koʻra, eng keksa chinorlar ming yoshdan oshgan.

Toʻrt chinor rivoyati

“Chor chinor” forschada “toʻrt chinor” degani. Rivoyatga koʻra, Urgutni egallagan arab sarkardasi Xoja Abu Tolib buloq boshiga toʻrtta chinor ektirgan va 866–867-yillarda vafot etgach, shu daraxtlar yonida dafn etilgan — xalq orasida joyning “Xoʻja Chorchinor” degan nomi ham shundan. Bugun kirish darvozasidan tepaga koʻtariladigan markaziy yoʻlak boʻylab oʻnlab azim chinorlar saf tortgan, bogʻ yonidan esa togʻdan tushgan Urgutsoy oqib oʻtadi.

Mahalliy anʼanaga koʻra, eng qari daraxtlarning yoshi ming yildan oshadi; ularning aniq yoshi ilmiy usulda oʻlchanmagan, ammo ulkanligi har qanday mehmonni hayratga soladi — eng yoʻgʻon chinorning aylanasi 16 metr atrofida ekani aytiladi.

Daraxt ichidagi xona va masjid

Chap qatordagi chinorlardan birining tanasi ichida oʻnga yaqin odam sigʻadigan kovak xona bor: unga oʻymakor yogʻoch eshikdan kiriladi, devorlari qisman gʻisht bilan mustahkamlangan. Rivoyatlarga koʻra, bu joy avval chillaxona boʻlgan; sovet hokimiyatining ilk yillarida bu yerda majlislar oʻtkazilgan, keyinroq esa maktab sinfi joylashgan.

Bogʻ ichidagi masjid 1914-yilda Shayx Muhiddinxon tashabbusi bilan usta Abduqodir tomonidan qurilgan va 1927-yilgacha madrasa sifatida ham ishlagan. Hovlida Buxorodagi Mir Arab madrasasi mudarrisi, eshon Valixon Ismoilxoʻja oʻgʻli (1842–1915) qabri bor; uning nabirasi Qutbiddinxon Muhiddinxon oʻgʻli taniqli sharqshunos boʻlgan. Majmuaning janubida buloq sizib chiqib, kichik hovuzni toʻldiradi, atrofdagi eski qabristonda Urgut beklari dafn etilgan.

Qanday borish

Urgut Samarqanddan 35–40 km janubi-sharqda joylashgan: shahardagi Kaftarxona bekatidan Urgutga yoʻnalishli taksi va mikroavtobuslar qatnaydi, yoʻl taxminan bir soat oladi. Chorchinor shahar markazidan 3 km chamasi janubda, togʻ etagida. Shu mahalla hududida, tuman markazidan 7 km uzoqlikda Yaxdon gʻori ham bor — 2026-yilda hukumat uni speleoturizm uchun istiqbolli gʻorlar roʻyxatiga kiritdi, mahallaning oʻzi esa turizm mahallasi sifatida rivojlantirilmoqda.