Koʻktepa shahar xarobasi

Samarqanddan 30 km shimoldagi temir davri shahri xarobasi (mil. avv. IX–IV asrlar). 2000-yilda bu yerdan oltin taqinchoqlarga burkangan “koʻchmanchi malika” qabri topilgan.

Temir davri shahri

Koʻktepa Payariq tumanida, Batrak va Shamat qishloqlari oraligʻida, Bulungʻursoyning qadimgi oʻzani boʻyida joylashgan; mahalliy aholi uni Sayiltepa deb ataydi. Bu taxminan 23 gektarli kvadrat shahar xarobasi: devor izlari va toʻrt darvoza oʻrni hozir ham koʻrinadi, tashqi mudofaa devori esa 100 gektarga yaqin hududni oʻrab olgan. Ayrim olimlar uni antik mualliflar tilga olgan Gaba shahri bilan bogʻlaydi. Yodgorlik 1970-yillardan maʼlum boʻlsa-da, uning quyi qatlamlari ilk temir davriga oidligi faqat 1990-yillarda aniqlangan.

1993-yildan bu yerda oʻzbek-fransuz ekspeditsiyasi qazishma olib boradi. Tadqiqotlarga koʻra, shahar hayoti uch bosqichdan oʻtgan: ilk temir davri dehqonlarining qoʻlda yasalgan boʻyoqli sopollari, soʻng baland supa ustidagi ibodatxona va hukmdor qasri qurilgan shaharlashuv davri, nihoyat Aleksandr yurishlaridan keyingi ellinistik qatlam. Shundan soʻng shahar tashlab ketilgan.

2000-yilda bu yerdan 25–35 yoshli ayolning boy qabri ochildi: koʻylagi 345 ta oltin taqinchoq, bosh kiyimi shisha munchoqlar bilan bezatilgan, belbogʻida feruza qadalgan oltin pilakchalar boʻlgan. Qabrdagi Xan sulolasi davriga oid xitoy koʻzgusi uni miloddan avvalgi I – milodiy I asrga sanalashga imkon bergan.